Stanisław Pelczar „Majka”

      Stanisław Pelczar urodził się 14 lutego 1916 r. we Lwowie. W latach 1937 – 39 służył w KOP, w  Wilejce, w stopniu kaprala. W 1939 r. w kampanii wrześniowej walczył z najeźdźcą niemieckim. Dostał się do niewoli. W czasie transportu pod Krakowem uciekł z pociągu i wrócił do rodzinnego Lwowa. Włączył się do działalności konspiracyjnej.
         Na wiosnę 1943 r.  S. Pelczar przeniósł się do Leżajska, gdzie działał w miejscowej placówce Narodowej Organizacji Wojskowej. Niemcy poprzez swojego agenta wpadli na jej trop. 28 maja 1943 r. 41 członków tej organizacji zostało rozstrzelanych, a 9 osób zginęło później w obozach. Po tych wydarzeniach S. Pelczar opuścił Leżajsk i udał się w Lasy Janowskie, gdzie wstąpił do oddziału partyzanckiego Armii Krajowej (NOW), którego dowódcą był por. Franciszek Przysiężniak ps. ,,Ojciec Jan”. W oddziale tym „Majka” brał udział w kilkunastu walkach z Niemcami i Ukraińcami:
– 25 lipca 1943 r. – akcja na Bukowinę (Zamojskie) przeciwko nasiedlanym kolonistom niemieckim i ukraińskim w miejsce wysiedlanych Polaków, w trakcie wysiedlania policja ukraińska podstępnie zabiła 82 mieszkańców tej wioski;
– 20 września 1943 r. – bitwa z Niemcami pod Ujściem;
– październik 1943 r. – zasadzka na Niemców pod Dąbrownicą koło Ulanowa;
– 6 listopada 1943 r. – akcja na Frampol;
– 14 listopada 1943 r. – zasadzka na żandarmerię niemiecką pod Ulanowem;
– 17 grudnia 1943 r. – walki z Niemcami pod Golcami (ginie 2 partyzantów);
– grudzień 1943 r. – walka z Niemcami pod Ujściem;
– 27 grudnia 1943 r. – bitwa z Niemcami w Grabie koło Jarocina
(poległo 9 partyzantów, w tym 7 ze Stalowej Woli).

         Od początku stycznia do końca lipca 1944 r. wszystkimi walkami, w których brał udział Stanisław Pelczar „Majka” dowodził już Bolesław Usow „Konar”:
– 8 stycznia 1944 r. – rozbicie posterunku żandarmerii niemieckiej w Ulanowie;
– luty 1944 r. – starcie z Niemcami pod Sierakowem;
– marzec 1944 r. – ponowna akcja na Frampol;
– kwiecień 1944 r. – Święta Wielkanocne, kontrakcja przeciwko Niemcom
pod Momotami i Ujściem w Lasach Janowskich;
– 3 maja 1944 r. – walki pod Lipą, gdzie 8 partyzantów było rannych , w tym 4 ciężko, w tej akcji „Majka” wystąpił dodatkowo w roli sanitariusza , gdzie z nadludzkim wysiłkiem opatrywał rannych po wyniesieniu ich z pola walki;
– 6 czerwca 1944 r. – S. Pelczar odegrał główną rolę w ujęciu i rozbrojeniu trzech tajniaków w Ulanowie. Byli to Niemiec, Ukrainiec i Polak o nazwisku Nowak (polakożerca, policjant granatowy ze Stalowej Woli), posiadali przy sobie broń krótką i granaty, ubrani byli po cywilnemu, po przewiezieniu do oddziału zostali zlikwidowani;
– 10 czerwca 1944 r. – walki z Niemcami pod przysiółkiem Janiki (6 km od stacji kolejowej Lipa), były to pierwsze walki w akcji  „Sturmwind 1”;
– 14 czerwca 1944 r. –  bitwa na Wzgórzach Porytowych.

Nadchodzi koniec lipca 1944 r. Zbliża się front i Armia Czerwona. Oddział „Ojca Jana” zostaje rozwiązany, a jego żołnierze wracają do rodzinnych domów lub szukują innego miejsca zamieszkania. Sierżant Stanisław Pelczar „Majka” wraca do Leżajska skąd przyszedł do oddziału. Po powrocie do domów AK-wcy nie mają łatwego życia. Pomimo, że się ujawniają na apel władzy ludowej, są aresztowani, mordowani, przechodzą ciężkie tortury, zostają skazani na wieloletnie więzienie lub wywożeni na Sybir. Na tej nieludzkiej ziemi dużo z nich umiera z powodu głodu, wycieńczenia i chorób. Powodowało to, że AK-wcy ścigani przez NKWD, UB, MO zmuszeni byli do ponownej ucieczki do lasu dla ratowania życia.  Rozkazem z 19 stycznia 1945 r. wydanym przez komendanta Okręgu Rzeszów – Kazimierza Mireckiego „Żmuda” „Tadeusz” została powołana Komenda Oddziałów Leśnych Narodowego Zjednoczenia Wojskowego Okręgu Rzeszów. Jednym z oddziałów, który powstał w jej strukturach, był Oddział Leśny nr 3 „Majka” , którego dowódcą został Stanisław Pelczar. Celem żołnierzy „Majki” była samoobrona przed aresztowaniami ludzi z konspiracji przez NKWD, UB i MO oraz ostrzeganie konfidentów tych formacji o konsekwencjach, jakie im grożą za zdradę narodu polskiego.

Oddział „Majki” bronił także polską ludność przed bandami UPA na terenie powiatu jarosławskiego i na Zamojszczyźnie:
– 10 marca 1945 r. – walka z UPA w Oczystem;
– 19 marca 1945 r. – walka z UPA pod Kuryłówką;
– 17 kwietnia 1945 r. – starcie z oddziałem UPA w Piskorowicach;
– pod koniec kwietnia 1945 r. – walki z UPA w Ożannie, Cieplicach i Potoku;
– 6 maja 1945 r. – walka o Kuryłówkę, była to największa bitwa, jaką stoczyli żołnierze Polski Podziemnej z wojskami NKWD na ziemiach Polski, poległo w niej 57 NKWD-zistów, natomiast ze strony naszych oddziałów było 9 zabitych i 11 rannych;
-18 czerwca 1945r. – bitwa stoczona ze 100-osobowym oddziałem NKWD pod Nowym Nartem, powiat Nisko, wśród NKWD-zistów było kilku zabitych i rannych, z oddziału „Majki” poległo 2 partyzantów.

W czerwcu i lipcu 1945 r. nastąpiła demobilizacja Oddziałów Leśnych, w tym również oddziału „Majki”. 8 sierpnia 1945 r. Stanisław Pelczar zostaje aresztowany przez UB z Rzeszowa. 8 lutego 1946 r. Sąd Garnizonowy w Przemyślu wydaje wyrok skazujący go na 6 lat więzienia, z tym, że resztę kary zawiesza na okres 3 lat. Po rozprawie S. Pelczar wyjeżdża do Prudnika. W lecie 1946 r. nawiązuje kontakt z organizacją niepodległościową na Śląsku.  Aresztowany 14 listopada 1946 r. Po śledztwie i stosowanych przez UB w Będzinie torturach, 8 lutego 1947 r. został skazany przez WSG w Katowicach  na 6 lat więzienia, ale na mocy amnestii wkrótce zwolniony. S. Pelczar niedługo cieszył się wolnością, 26 czerwca 1947 r. znów sądzony. Łączny wyrok 10 lat więzienia. Zwolniony z więzienia na mocy amnestii w 1952 roku. Zatrudnił się w Zakładach Przemysłu Bawełnianego w Prudniku. Był szykanowany przez SB i zwolniony z pracy. Następnie pracował dorywczo, był chory i nie mógł otrzymać renty chorobowej. Pozostawał bez środków do życia. Żył samotnie, nie założył rodziny.

Stanisław Pelczar „Majka” umiera w 1977 r. w Prudniku. Został pochowany na prudnickim cmentarzu komunalnym w kwaterze X, na nagrobku widniał napis: „ps. Majka, był partyzant”. Postać żołnierza NOW długo nie istniała w świadomości lokalnej społeczności. W 2006 r. na grób swojego towarzysza broni przyjechali kombatanci Armii Krajowej ze Stalowej Woli.
 1 marca 2014 r.” Majka” był centralną postacią prudnickich obchodów Narodowego Dnia Pamięci Żołnierzy Wyklętych. Dziesięć dni później na prośbę rodziny zwłoki Stanisława Pelczara zostały ekshumowane i przeniesione na cmentarz w Białej Nyskiej.

Prezentowaną wyżej biografię przygotowali kombatanci z Koła Miejskiego Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej w Stalowej Woli.

Szczegółowy artykuł, z przypisami źródłowymi, zawiera „Wielka Księga Opozycji na pograniczu”, wydana nakładem starostwa prudnickiego w 2014 roku. Artykuł został przedrukowany przez Gazetę Prudnik 24 w styczniu 2015 roku.

Reklamy